1914-1918: "ke kaua e pepehi i ke Akua": pane

ʻO "ke Akua me mākou" ka slogan, i ʻike ʻia ma mua o kēia mau lā, he nui nā koa Kelemania i hele a kaua i ke kaua i hoʻokahi haneli mau makahiki i kahakaha ʻia ma kā lākou paʻa kāʻei. ʻO kēia hoʻomanaʻo ʻana mai ka waihona moʻomeheu i hāʻawi iā mākou i kahi ʻike maikaʻi no ka luku ʻana o ka Kaua Honua Mua mai ka makahiki 1914-1918 he mau manaʻo haipule a me nā manaʻo Karistiano. Ua hoʻohālikelike nā kahu ola a me nā kāhuna i kā lākou mau lālā ʻōpio i nā kuleana ʻokoʻa a lākou i hoʻohiki ai na ke Akua ma ka ʻaoʻao o ko lākou lāhui a lākou. ʻO ke kua kū'ē i ka komo ʻana o ka halepule i ke kaua, kahi i ʻōlelo ai i nā ola ma kahi o ʻumi miliona mau kānaka, ʻoi aku ʻelua miliona German, e mau ana i ka hopena i kēia lā.

Ua ʻike pololei ʻia ke kaila Katolika Roma Gerhard Lohfink ma hope o: Ua hoʻolauna aku ʻo ʻElepelika me Ladana i kāna mau pakanikoa e kaua "no ke Akua a me ka Lāina" me he mea lā e pono ai ke kōkua a ke Akua. Ma ke kīwī o Switzerland, ua pīhoihoi ka minita ʻōpio ʻo Karl Barth i ka kumu nui i ka manaʻo i kuhihewa ʻia kona mau seminarians i ke kāhea ʻana o ke kaua "An Waffen"! I loko o ka makasina hanohano "The Christian World" i kūʻē ʻo ia: "He mea kaumaha loa iaʻu ke ʻike i ke ʻano o ka kuko no ke kaua a me ka hilinaʻi Kristiano i kāwili ʻia me ka hilahila ʻole."

"ʻO ke pāʻani o nā lāhui"

Ua hōʻike ka poʻe moʻolelo i nā kumu pololei a pololei ʻole o ka hakakā, ka mea i hoʻomaka ma kahi ʻaoʻao liʻiliʻi o ka Balkans a laila komo ka mana nui o ʻEulopa. Ua hōʻiliʻili ʻo ka mea kākau moʻolelo Farani Raymond Aron i kāna hana "The Century of Total War" ma ka ʻaoʻao 16: "ʻO nā hakakā ulu nui e pili ana i ʻekolu mau pahuhopu nui: ʻo nā hakakā ma waena o Austria a me Russia ma nā Balkans, ka hakakā ʻo Franco-German ma Maroko a me nā lāhui kaua - i ke kai ma waena o Nui Pelekane a me Kelemania a ma ka ʻāina ma lalo o nā mana āpau. ʻO nā kumu ʻelua no ke kaua, ua hana i ke ala no ke kūlana; nā mea hāʻawi mua i ka pā.

Hele hohonu nā mea moʻomeheu moʻomeheu i nā kumu. Ke noiʻi nei lākou i nā ʻano paʻakikī e like me ka haʻaheo lāhui a me nā hopohopo hohonu, a ʻoi hoʻi ka hopena. Ua hoʻopuka ʻo ka mea kākau moʻolelo ʻo Düsseldorf ʻo Wolfgang J. Mommsen i kēia paepae: "ʻO ia ka hakakā ma waena o nā ʻano aupuni kālai'āina ʻē aʻe a ua hoʻokumu ʻia nei ke kumu no kēia" (Imperial Kelemaha 1867-1918, p 1867). Akahi nō ʻo ia he mokuana wale nō i hana i ka hoʻonaʻauao a me ka hoʻokūkū kūʻokoʻa i ka makahiki 1914. Ua ʻōlelo ka Pelekania me ka maluhia i kauoha aku ai ko lākou pūʻali koa aliʻi ma luna o ka hapaha o ka honua i loko o kahi aupuni kahi i kū ʻole ai ka lā. Ua hana ko Farani iā ​​Paris i kūlanakauhale kahi i hōʻike ʻia ai ka hale ʻo Eiffel i ka hoʻohana ʻana i ka ʻenehana.

"Hauʻoli e like me ke Akua ma Farani" i ʻōlelo ai ma kahi Kelemania i ʻōlelo mai ia manawa. Me kā lākou "moʻomeheu" kūikawā a i ka hapalua o nā hoʻokō i hoʻokō nui, ʻike ka poʻe Kelemania iā lākou iho he mea ʻoi aku ka maikaʻi, e like me ka mea i haʻi aku ai ʻo ka mea kākau moʻolelo ʻo Barbara Tachman:

"Ua ʻike ka poʻe Geremania ua hōʻike lākou i ka mana ikaika o ka pūʻali koa ma ka honua, nā mea kūʻai aku i hiki ke kaha a me nā poʻe hoʻopukapuka ikaika e kū aʻe nei i nā koninika āpau, nāna i kākoʻo i ka poʻe Turks i ke kālā kālā ʻana i ke ala o nā ala e alakaʻi ana mai Berlin a Baghdad a me ka kālepa Amerika ʻAmelika ponoʻī iā ia iho. hoʻopaʻa ʻia; Ua ʻike lākou ua hoʻohoka ʻia lākou i ka mana o ka mokuʻāina ʻo ʻEnelani, a ma ka papa ʻona akamai, hiki ke hoʻolālā pono i ka hoʻolālā ʻana i kēlā me kēia lālā o ka ʻike e like me ke kānāwai o ka ʻepekema. He kūpono loa lākou i ka hana (Ka Buke Pākaha, p. 331).

Ke pīhoihoi nei ia i ka manawa pinepine e ʻike ʻia ai ka huaʻōlelo "haʻaheo" i ka hoʻopaʻa ʻana o ka honua kuʻuna ma mua o 1914, a ʻaʻole pono ia e waiho ʻia ʻo ia hoʻi ʻaʻole i kēlā me nā palapala hemolele hoʻonui hou ʻana i ka ʻōlelo ʻōlelo: "ka haʻaheo e hiki mai ana ma mua o ka hāʻule" 1984 ma ka huaʻōlelo pololei, ʻo ia hoʻi: "ʻO ka mea e make e haʻaheo ma mua;" (Nāka 16,18).

ʻAʻole loa ka mea e hoʻokaumaha wale ʻia ai nā hale, nā mahiʻai a me ka lehulehu o ka lehulehu o nā kūlanakauhale liʻiliʻi. ʻO ka hōʻeha nui loa i hoʻopili ʻia e ka moʻomeheu ʻEulopa, ʻo ia ke ʻano o ka "make a ke Akua," me he mea lā ʻo kekahi i kapa ʻia. ʻOiai paha i hōʻole ʻia ka nui o nā halepule ma Kelemania i nā mau makahiki he ʻumikūmua o ka makahiki 1914 a me ka hana o ka hoʻomana Karistiano i hoʻomaʻamaʻa ʻia ma ʻEulopa ʻEulopa i ka pae mua ʻana i ka "lawelawe lawelawe", ua makemake ka manaʻo i ke Akua lokomaikaʻi ma muli o ka nui o ka poʻe ʻO ke koko koko i loko o nā ʻīlio, kahi i hana ʻia ai i kēia luku ʻole ʻana.

ʻO nā pilikia o kēia wā

E like me ka mea e kākau ʻia ai ʻo Tyler Carrington e pili ana i ka Central Europe, ʻo ka Ekalesia ma ke ʻano he "hui mau ʻia ia ma hope o 1920an," a ʻoi aku ka hewa, "i kēia lā ka nui o ka poʻe e hoʻomana nei. ʻAʻole kēia ka hihia ma mua o 1914 i ka manawa o ka haʻi ʻana o nā Age o kaʻiʻo. ʻO kahi ʻina hohonu o nā wawa mai loko o ka hale hoʻomana haipule o nā loiloi o ka mōʻaukala koʻikoʻi i kū i ke kaʻina hana o nā hiʻona e pili ana i ka manaʻoʻiʻo i kahi wanana maiʻa. Ma waena o ka makahiki 1835 a me 1836, ʻo David Friedrich Strauss 'ʻO ke Ola o Iesū, i hoʻoponopono nui ʻia, i ke ʻano kuʻuna o ka loiloi o ka Mesia. ʻOiai ʻo ia iho ʻo Albert Schweitzer i hōʻike ʻole iā ia he kahuna haʻi ʻōlelo apokalipiki i kāna 1906 hana History of Life-Jesus Research, akā ʻo ia ka mea maikaʻi ma mua o ke Akua kanaka. Eia naʻe, ua hōʻea kēia manaʻo i ka "koʻikoʻi koʻikoʻi" me ka makaʻu a me ka manaʻo e kumakaia ana i ʻike ai ka miliona o ko Geremania a me nā ʻEulopa ʻē aʻe ma hope o 1918. Ma ka papa kiʻi kiʻi, ua hoʻohuli ʻia nā hiʻohiʻona like ʻole o nā ʻano noʻonoʻo, e like me ka psychology o Freud, kā Einstein the theory of relativ, Marxism-Leninism a, ʻoi aku ka nui o ka ʻōlelo kuhihewa ʻole ʻo Friedrich Nietzsche "ua make ke Akua, [...] a make mākou iā ia". Nui ka poʻe i pakele o ke Kaua Honua Mua i manaʻo ʻia ua naueʻe nā mea i hoʻokumu ʻia. Ua hoʻonui ʻia ka makahiki 1920 i ka makahiki jazz ma ʻAmelika, akā ua hoʻomaka ka manawa koʻikoʻi loa no ka Kelemānia, heʻala ʻo ia i ka pohō a hāʻule ka hoʻokele waiwai. I 1922, hoʻokahi papa o ka papa i kumukūʻai 163 hōʻailona, ​​kahi kumukūʻai i hoʻopau ʻia ma ka hapa he 1923 miliona mau hōʻailona a hiki i 200.000.000.

ʻOiai inā ʻoi ka nui hema-wing Weimar Republic (1919-1933) ʻoluʻolu e mālama i kahi kauoha, e ʻike ana ka miliona miliona i ka pio ʻana o ka maka nihilistic o ke kaua, ʻaʻole i loaʻa o Erich Maria Remarque i nā mea hou i kāna hana ma ke Komohana. Ua pōʻino ka poʻe koa i ka hale i ka hoʻokaʻawale ʻana o nā mea i hoʻolaha ʻia e pili ana i ke kaua mamao mai ke alo aku a me ka ʻoiaʻiʻo i hōʻike ʻia iā lākou ma ke ʻano o nā lālani, nā līlī, nā leʻaleʻa make, ka cannibalism a me ka pā o ka poʻe pio o ke kaua. "Ua pālahalaha nā lono me kā mākou kani ʻana me nā kani kani, a ʻo ke kaua he mele lōʻihi ka mele a me ka lanakila no mākou [...] Ua ʻike wale mākou i ka ʻoiaʻiʻo e pili ana i ke kaua; no ka mea, ma mua o ko kākou mau maka " (haʻi ʻia mai Ferguson, The War of the World, p. 119).

I ka hopena, ʻoiai i kā lākou hāʻawi ʻana, pono i ka poʻe Kelemania ke ʻae i kahi pūʻali noho limahana ma lalo o nā kūlana i kau ʻia e ka Pelekikena Woodrow Wilson iā US - ua hoʻoluhi ʻia i nā uku he $ 56 biliona, me ka nalowale o nā panalāʻau nui ma East Europe (a ma ka liʻiliʻi loa o nā ʻāpana āpau) a hoʻoweliweli ʻia e nā hakakā alanui e nā hui komunista. ʻO ka ʻōlelo a ka Pelekikena Wilson ke kuʻikahi me ka maluhia no ka poʻe Kelemania e kau inoa ma 1919, inā ʻo ia ka poʻe Kelemānia, ʻaʻole ʻo ia e kau inoa. Ua wānana ke kanaka Pelekane Pelekane ʻo Winston Churchill: "ʻAʻole kēia e maluhia, akā he 20 mau makahiki o ka hana." Ka pololei hoʻi!

ʻO kaʻiʻo i ka hoʻi

Ua loaʻa ka hilinaʻi nui i ka hana i kēia mau makahiki ma hope o ke kaua. Pastor Martin Niemöller (1892-1984), ka mea nāna e lawe i ka Iron Cross a ma hope ua hopu ʻia e ka Nazi, ʻike ʻia ʻo "Year of Darkness" i ka makahiki 1920. I kēlā manawa, nona ka hapa nui o ka poʻe Pelekanetani no 28 mau hale pule o ka Lotana Lākana a i ʻole Reformed, i ka poʻe liʻiliʻi i nā Baptists a i nā Metodista paha. He ikaika nui ʻo Martin Luther i ka hoʻolohe i nā luna kālaiā, i nā kumukūʻai. A hiki i ka hoʻokumu ʻana o ke aupuni i ka wā ʻo Bismarck i nā makahiki 1860, ua hoʻokūkū nā luna a me nā mōʻī i nā hale pule ma ka lepo Kelemania. Ua hana kēia i nā kūlana kūpono no ka nominalism fatal i ka lehulehu ākea. ʻOiai ke kūkākūkā nei nā poʻomanaʻo kaulana o ka honua i nā wahi o ka ʻekele i hikiʻole ke hoʻomaopopo ʻia, ʻo ka hoʻomana i loko o Kelemania ka nui o ka hana liturgical maʻamau, a ʻo ka halepule pule anti-Semitism ka papa o ka lā. Ua haʻi ʻia ka mea kākau ʻo Kelemania ʻo William L. Shirer no nā māhele haipule ma hope o ke Kaua Honua Mua:

"ʻO ka Weimar Republic hoʻi he mea hōʻino ia i ka hapa nui o ka poʻe Pelekane. ʻAʻole wale no ia i hoʻokau i nā aliʻi a me nā aliʻi, akā no ka mea ua lilo ia i kona kākoʻo i ka nui o nā poʻe Katolika a me nā poʻe pilipapa. . ^ E Ha yM. Hiki iā mākou keʻike i nā ʻenehana paʻa ʻana ma waena o ka hoʻomana Kristiano a me nā poʻe inā mākou e ʻike nei i nā mea kūikawā o ka ʻaha Ekalesia e like me Martin Niemöller lāua ʻo Dietrich Bonhoeffer (1906-1945) i ka manawa i hōʻike i ka ʻokoʻa i ke kānāwai. Ma nā hana e like me Succession, ua hōʻike ʻo Bonhoeffer i ka nāwaliwali o nā halepule e like me nā hui, i kona manaʻo, ʻaʻole kā lākou mana e ʻōlelo pololei no nā makaʻu o ka poʻe i ka kenekulia 20. "Ma kahi kahi i kū ai ka hilinaʻi," kākau ʻo ka mea loea kaulana ʻo Scott Jersak, "ʻaʻole hiki iā ia ke hilinaʻi nui i ka leo o kahi halepule i ʻimi a hoʻopaʻa hewa ʻia ʻo ia i ka hoʻokahe koko [like i hoʻopaʻa ʻia i ka makahiki 1914-1918." Ua ʻōlelo hou ʻo ia: "ʻO ke Aupuni ʻAʻole kū ke Akua no kahi manaʻo utopian poʻa ʻole a i ʻole hoʻi i ke kāʻili i loko o kahi puʻu i kiaʻi ʻia ”. ʻO Kelemania Kelemania Paul Tillich (1886-1965), ka mea i koi ʻia e haʻalele iā Kelemānia i 1933 ma hope o ka lawelawe ʻana i ka mea kau kula ma ke kahua nui ma ke Kaua Honua Mua, ua ʻike ʻo ia ua ʻūhā nui ʻia nā hale pule Kelemania a ua lilo ʻole i kumu ʻole. ʻAʻole paha lākou e hiki ke hoʻokūkū aku i ka poʻe nui a me nā aupuni e mālama i ka kuleana a e hoʻololi me ka leo kūlike. "ʻAʻole mākou e hele a lele i luna, ua huki ʻia mākou i ka hohonu," i kākau ia ma hope e pili ana iā Hitler a me ke kolu Reich (1933-1945). E like me kā mākou i ʻike ai, ua hana mau ʻia nā luhi o kēia wā. ʻO nā manaʻo weliweli a me nā haunaele i ke kaua aupuni e hōʻino ana i ka hopena o kā lākou hopena.

Make a ... i ola?

No laila ke hopena hōʻino nui o ke "kaua i pepehi ai i ke Akua" ʻaʻole wale nō ma Kelemania. Kākoʻo ʻo Hitler mai ka hale pule i mea ʻoi aku ka makaʻu, ke Kaua Honua. I kēia pili mea hoʻi he mea hou ke ola nei ke Akua no nā mea hilinaʻi iā ia. ʻO kekahi kanaka ʻōpio i kapa ʻia ʻo Jürgen Moltmann i hōʻike i ke ola ʻana o ka nui o kāna mau hoa kamaliʻi i ke kula kiʻekiʻe i ka wā o ka hoʻokolo ʻino ʻana o Hamburg. Akā, uaʻike hope kēiaʻike i ke ola hou i kona manaʻoʻiʻo, ma kāna kākau ʻana:

“Ma ka makahiki 1945 ua pio au i ke kaua ma kahi hoʻomoana i Belgium. Ua hina iho ke Kelemania Reich. Ua hāʻawi ʻo Auschwitz i ka moʻomeheu Kelemania i ka pana hope loa. Kuu wahi kāhea koʻu kūlanakauhale ʻo Hamburg, ʻaʻole ʻokoʻa ia iaʻu iho. Ua make wau i ka haʻalele ʻia e ke Akua a me nā poʻe a me koʻu mau ʻōpio i ka wā i kumulāʻau ia [...] Ma kēia kūlana ua hāʻawi mai kahi kahu ʻAmelika iaʻu i ka Baibala a ua hoʻomaka wau e heluhelu ".

I ka hiki ʻole ʻana iā Moltmann ma ka ʻaoʻao o ka palapala hemolele i ke kāhea ʻana o Iesū ma ke keʻa: "E kuʻu Akua, e kuʻu Akua, no ke aha ʻoe i haʻalele ai iaʻu?" (Mat. 27,46), ua hoʻomaka ʻo ia e hoʻomaopopo i ka manaʻo nui o ka leka Karistiano. Ua wehewehe ʻo ia: “Ua maopopo iaʻu, ʻo ko Iesū kaikuaʻana kēia i ko mākou ʻehaʻeha. Hāʻawi ia i ka manaʻolana i ka poʻe pio a me ka haʻalele. ʻO ia ka mea e hoʻokuʻu mai iā mākou i ka hala, e hōʻeha iā mākou a hoʻohemo iā mākou i nā kuʻikahi o hope aku [...] He wiwo ʻole wau e koho i ke ola ma kahi manawa, kahi mākaukau i hoʻomākaukau ai, e awiki i ka pau Hoʻopau. ʻO kēia launa mua me Iesū, ke kaikunane i ka ʻeha, ʻaʻole i hoʻokuʻu ʻia iaʻu. " (ʻO wai ʻo Kristo no mākou i kēia lā? P. 2-3).

I nā haneri o nā puke, nā ʻatikala a me nā haʻawina, ua hōʻoia ʻo Jürgen Moltmann i ka make ʻole o ke Akua ma hope o nā mea a pau, ke ola neiʻo ia ma ka ʻuhane e kū nei mai kāna keiki, ʻo ia ka mea a ka Kristiano i kapa ai iā Iesū Kristo. ʻAno kupaianaha nō naʻe he mau haneli mau makahiki ma hope aʻe o ka mea i kapa ʻia ʻo "kaua nāna i pepehi i ke Akua", ʻike mau ka poʻe i kahi ala iā Iesū Kristo ma o nā pōʻino a me nā haunaele o ko mākou manawa.

e Neil Earle


PDF1914-1918: "ʻO ke Kaua i Kuku i ke Akua"